Süreç Olgunluğu Nasıl Ölçülür? 4 Seviyeli Pratik Bir Model

“Süreçlerimiz iyi mi?” sorusu çoğu yönetim toplantısında hissiyatla cevaplanır. Bir birim yöneticisi “bizde her şey yolunda” der, bir başkası “sürekli yangın söndürüyoruz” der. İkisi de doğru olabilir, ama ikisi de ölçülmüş değildir. Süreç olgunluğu, bu hissiyatı karşılaştırılabilir bir dile çevirmenin yoludur. Bu yazıda kurumların kendilerini değerlendirebileceği dört seviyeli pratik bir model öneriyoruz.

Süreç olgunluğu ne demek?

Süreç olgunluğu, bir işin sonucunun kişiye ve şansa değil, tanımlı bir yönteme bağlı olma derecesidir. Olgun bir süreçte iş, kimin yaptığından bağımsız olarak benzer sürede ve benzer kalitede tamamlanır; sapma olduğunda bu fark edilir ve düzeltilir.

Bu alanda yazılım dünyasından bilinen CMMI gibi kapsamlı çerçeveler vardır. Bunlar değerlidir ama çoğu orta ölçekli kurum için ağırdır. Aşağıdaki dört seviye, aynı fikri günlük işlere uygulanabilir sadelikte ele alır.

Seviye 1: Kişiye bağlı

İş yapılır, ama nasıl yapıldığı onu yapan kişinin aklındadır. Yazılı bir akış yoktur ya da varsa kimse ona bakmaz.

İşaretleri: Biri izne çıktığında iş durur. Aynı iş iki farklı kişide farklı sürer. “Bunu en iyi Ahmet Bey bilir” cümlesi sık duyulur. Sorunlar ancak müşteri ya da yönetim şikâyet ettiğinde fark edilir.

Bir üst seviyeye geçmek için: En kritik bir iki süreci yazıya dökün. Kim başlatır, kim onaylar, iş nerede biter? Sadece bu soruların cevabını yazmak bile ilk adımdır.

Seviye 2: Gelişmekte

Süreç tanımlanmıştır ve genelde uygulanır, ama kayıtlar dağınıktır: bir kısmı e-postada, bir kısmı tabloda, bir kısmı sözlüdür.

İşaretleri: “Normalde böyle yapıyoruz” denir ama istisnalar çoktur. Bir işin durumunu öğrenmek için birini aramak gerekir. Raporlar elle hazırlanır ve her seferinde birkaç saat alır.

Bir üst seviyeye geçmek için: İşleri tek bir kayıt düzenine taşıyın. Her talebin bir numarası, bir sorumlusu ve bir durumu olsun. Bu aşamanın tipik sorunlarını Excel’den süreç yönetimine geçiş yazımızda anlattık.

Seviye 3: Yönetilen

Süreç tanımlıdır, kayıtlar düzenlidir ve işin durumu herkes tarafından görülebilir. Onaylar kayıt üzerinden verilir.

İşaretleri: “Bu iş şu an kimde?” sorusu birkaç saniyede cevaplanır. İzne çıkan birinin işi devredilebilir. Geçmişe dönük bir işlem sorulduğunda kim, ne zaman, neyi onayladı bilgisi bulunur.

Bir üst seviyeye geçmek için: Ölçmeye başlayın. Ortalama tamamlanma süresi, hedef süreyi aşan iş oranı ve en çok beklenen adım gibi birkaç göstergeyi düzenli izleyin. Hangi göstergelerle başlanabileceğini Metabase ile yönetim panosu yazımızda ele aldık.

Seviye 4: Olgun

Süreç ölçülür ve ölçüm kararlara dönüşür. Göstergeler düzenli olarak gözden geçirilir; darboğazlar tespit edilip giderilir.

İşaretleri: Yönetim toplantılarında rakamlar konuşulur. Bir süreçte yapılan değişikliğin etkisi birkaç hafta içinde görülür. Yeni bir çalışan, süreci yazılı tanımdan ve kayıtlardan kısa sürede öğrenir.

Bu seviyede kalmak için: Olgunluk bir varış noktası değildir. İş hacmi, organizasyon ve iş kuralları değiştikçe süreçlerin de güncellenmesi gerekir. Yılda en az bir kez süreç tanımlarını ve göstergeleri gözden geçirin.

Değerlendirmeyi nasıl yapmalı?

  • Süreç süreç bakın. Bir kurum aynı anda farklı seviyelerde olabilir: muhasebe Seviye 3’teyken bakım Seviye 1’de olabilir. Ortalama tek bir not yanıltıcıdır.
  • İşi yapanlara sorun. Yöneticinin algısı ile süreci uygulayanların gördüğü çoğu zaman farklıdır. İki görüşü yan yana koymak en değerli bulguyu verir.
  • Kanıt isteyin. “Onaylar kayıtlı mı?” sorusuna “evet” cevabı yetmez; son on işlemin onay kaydına bakmak gerçek durumu gösterir.
  • Hedefi gerçekçi koyun. Bir yıl içinde her süreci Seviye 4’e taşımak gerekmez. Kritik süreçleri bir seviye yukarı taşımak bile belirgin bir fark yaratır.

Kendinizi birkaç dakikada test edin

Kurumunuzun genel tablosunu görmek için on sorudan oluşan Süreç Olgunluk Testi sitemizde ücretsiz olarak yer alıyor. Test, yanıtlarınıza göre bu yazıdaki dört seviyeden birini ve öncelikli geliştirme alanlarını gösterir. Süreç yönetiminin genel çerçevesi için süreç yönetimi (BPM) nedir yazımıza da göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Süreç olgunluğu ile ISO 9001 aynı şey mi? Hayır. ISO 9001 bir kalite yönetim sistemi standardıdır ve belgelendirilebilir. Süreç olgunluğu ise süreçlerin ne kadar tanımlı, izlenebilir ve ölçülebilir olduğunu gösteren bir değerlendirmedir. Olgun süreçler standartlara uyumu kolaylaştırır.

Küçük bir şirket için de anlamlı mı? Evet. Küçük şirketlerde kişiye bağımlılık daha belirgin olduğu için Seviye 1’den Seviye 2’ye geçiş genellikle en hızlı fayda sağlayan adımdır.

Değerlendirme ne sıklıkla yapılmalı? Yılda bir kez genel değerlendirme yeterlidir. Üzerinde iyileştirme yapılan süreçler için birkaç ay sonra ara ölçüm yapmak, değişikliğin işe yarayıp yaramadığını gösterir.

Olgunluk seviyenizi birlikte değerlendirelim. Röntgen görüşmesi alın.

Yukarı Çık
WhatsApp'tan yazın